Analiza zagrożeń zbiornika LPG — strefy Ex i odległości

„Jaka odległość zbiornika LPG od budynku jest wystarczająca i kiedy w ogóle muszę liczyć strefy Ex?” — to dwa pytania, które padają na każdej naradzie nad instalacją zbiornikową gazu płynnego. Odpowiedź jest dwupoziomowa: odległości wynikają wprost z tabeli w § 179 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, a strefy zagrożenia wybuchem klasyfikuje się odrębnie wg PN-EN 60079-10-1. To dwie różne analizy i mylenie ich jest najczęstszym błędem projektowym. Poniżej rozkładamy obie na czynniki pierwsze.

Odległości od budynków — tabela z § 179 WT

Punktem wyjścia jest § 179 ust. 4 WT. Dopuszczalna odległość zbiornika z gazem płynnym od budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej zależy od nominalnej pojemności i tego, czy zbiornik jest naziemny, czy podziemny:

do 3 m³ — 3 m (naziemny) / 1 m (podziemny),
powyżej 3 do 5 m³ — 5 m / 2,5 m,
powyżej 5 do 7 m³ — 7,5 m / 3 m,
powyżej 7 do 10 m³ — 10 m / 5 m,
powyżej 10 do 40 m³ — 20 m / 10 m,
powyżej 40 do 65 m³ — 30 m / 15 m,
powyżej 65 do 100 m³ — 40 m / 20 m.

Co to znaczy w praktyce: typowy przydomowy zbiornik 2,7–4,85 m³ wymaga 3–5 m do ściany budynku, a jego zakopanie w gruncie obcina ten wymóg do 1–2,5 m. To często przesądza o tym, czy zbiornik w ogóle zmieści się na działce — i dlatego wersję podziemną rekomendujemy wszędzie tam, gdzie teren jest ciasny.

Granica działki, budynki przemysłowe i grupy zbiorników

Trzy uzupełnienia, o których łatwo zapomnieć:

od granicy z sąsiednią działką — nie mniej niż połowa odległości z tabeli (§ 179 ust. 6), przy zachowaniu pełnej odległości od budynku;
od budynków produkcyjnych i magazynowych — dla zbiorników > 10 m³ wystarczy połowa wartości tabelarycznej (§ 179 ust. 5);
grupa zbiorników naziemnych — maksymalnie 6 sztuk o łącznej pojemności 100 m³, a odstęp między grupami to 7,5 m (≤ 30 m³) lub 15 m (> 30 m³) wg § 179 ust. 2.

Dochodzą zakazy lokalizacyjne z § 179 ust. 3: zbiornika nie wolno sytuować w zagłębieniach terenu, na terenie podmokłym ani bliżej niż 5 m od rowów, studzienek i wpustów kanalizacyjnych — gaz płynny jest cięższy od powietrza i spływa do nisko położonych przestrzeni, gdzie tworzy mieszaninę wybuchową.

Ściana REI 120 — kiedy odległość można skrócić

Najmocniejsze narzędzie projektowe daje § 179 ust. 7: odległości z kolumny „budynek naziemny” wolno zmniejszyć do 50%, jeśli między zbiornikiem a budynkiem ustawimy wolnostojącą ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie co najmniej REI 120. Ściana musi osłaniać tę część budynku, która znajduje się bliżej niż odległość tabelaryczna, mierzona od dowolnego punktu zbiornika.

Co to znaczy w praktyce: zamiast 10 m dla zbiornika 8 m³ uzyskujemy 5 m — kosztem murka żelbetowego. Dla zbiorników do 10 m³ alternatywą (§ 179 ust. 8) jest wykonanie samego pasa ściany budynku w klasie REI 120, bez otworów okiennych i drzwiowych w tym pasie. To rozwiązanie ratuje wiele ciasnych działek.

Strefy zagrożenia wybuchem — to osobna analiza

Odległości to ochrona przed promieniowaniem cieplnym pożaru. Strefy Ex chronią przed zapłonem ulatniającego się gazu i klasyfikuje się je wg aktualnej PN-EN 60079-10-1:2021 (edycja z września 2021 zastąpiła wersję 2016-02 — to istotna zmiana, jeśli ktoś nadal pracuje na starym egzemplarzu normy).

Dla typowej instalacji zbiornikowej LPG:

strefa 0 — wnętrze zbiornika (atmosfera wybuchowa stale),
strefa 2 — przestrzeń wokół króćców, zaworu bezpieczeństwa i połączeń kołnierzowych armatury, gdzie nieszczelność jest możliwa, ale rzadka i krótkotrwała.

Co to znaczy w praktyce: strefa 2 wyznacza obszar, w którym urządzenia elektryczne muszą mieć odpowiednią kategorię przeciwwybuchową (oznaczenie Ex), a do dokumentacji obiektu trzeba dołączyć ocenę zagrożenia wybuchem. Promień strefy zależy od wydajności emisji i wentylacji otoczenia — dla zbiornika naziemnego na otwartym terenie jest niewielki, bo wentylacja naturalna szybko rozprasza gaz.

Dlaczego BLEVE zwykle nie jest scenariuszem wymiarującym

Wokół zbiorników LPG straszy się efektem BLEVE (rozerwanie zbiornika z kulą ognia). W modelach Robertsa, Chamberlaina i wytycznych TNO warunkiem BLEVE jest długotrwałe nagrzewanie płaszcza ogniem zewnętrznym przy jednoczesnym braku odprowadzenia ciśnienia. Dla małego zbiornika z czynnym zaworem bezpieczeństwa, który upuszcza nadciśnienie, oraz przy zachowaniu odległości z § 179 prawdopodobieństwo BLEVE jest niskie — scenariuszem wymiarującym pozostaje pożar strumieniowy z nieszczelności i promieniowanie cieplne, nie kula ognia. Dlatego rzetelna analiza skupia się na strefach, odległościach i ochronie armatury, a nie na efektownym, lecz mało prawdopodobnym rozerwaniu.

Jak zlecić analizę zagrożeń zbiornika LPG

W ppoz-online.pl wykonujemy komplet: dobór odległości wg § 179 WT, projekt ściany REI 120 tam, gdzie działka jest ciasna, oraz klasyfikację stref Ex z oceną zagrożenia wybuchem wg PN-EN 60079-10-1:2021. Pracujemy zdalnie, wysyłkowo, na terenie całej Polski — wystarczy PZT i karta katalogowa zbiornika.

Prześlij rzut i dane zbiornika, a wykonamy bezpłatną wstępną weryfikację, czy lokalizacja spełnia wymagania i czy potrzebna jest ściana oddzielenia. Sprawdź zakres uzgodnienia PPOŻ lub od razu Skontaktuj się z nami.