Miejsca doraźnego schronienia · analiza obliczeniowa

Analiza wentylacji MDS — bilans tlenu i dwutlenku węgla

Wykazanie, czy w miejscu doraźnego schronienia można przez 48 godzin utrzymać tlen ≥ 18 % i dwutlenek węgla ≤ 2,0 % — oraz ile osób strefa realnie utrzyma.

Wymaganie § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MSWiA z 9 lipca 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 932) jest kryterium wynikowym: przepis mówi co trzeba osiągnąć, ale nie mówi jak to wykazać. Ta analiza wypełnia tę lukę liczbami.

Prześlij dokumentację Zapytaj o wycenę

24h

Typowa realizacja PV

17+

Lat doświadczenia

100%

Online · cała Polska

KG PSP

Uprawnienia od 2015

Czym jest analiza wentylacji MDS

To opracowanie obliczeniowe, które odpowiada na dwa pytania stawiane przez rozporządzenie o miejscach doraźnego schronienia. Pierwsze: czy w danej strefie da się przez czas nie krótszy niż 48 godzin utrzymać stężenie objętościowe tlenu co najmniej 18 % i dwutlenku węgla nie większe niż 2,0 % (§ 8 ust. 1 pkt 3). Drugie: ile osób ta strefa jest w stanie utrzymać przy zachowaniu tych progów — bo § 9 ust. 1 pkt 2 lit. a nakazuje organowi ochrony ludności uwzględnić dostępność powietrza przy ustalaniu pojemności mds, obok kryterium powierzchniowego i kubaturowego.

Rozporządzenie stawia kryterium wynikowe (performance-based): wskazuje wartości progowe i czas, ale nie narzuca ani wskaźnika strumienia powietrza na osobę, ani metody weryfikacji. To dobra wiadomość dla projektu — daje swobodę wykazania — i zła dla projektanta, bo nie ma gotowej tabelki, z której można by odczytać odpowiedź. Trzeba policzyć.

Kiedy jest potrzebna

MDS w garażu podziemnym

Najczęstszy przypadek: strefy mds organizowane na kondygnacjach podziemnych budynku, który nigdy nie był projektowany jako budowla ochronna. Wentylacja bytowa nie ma reżimu schronowego, a kubatura bywa jedynym argumentem.

Brak ewakuacji poza strefę zagruzowania

Gdy nie da się wyprowadzić wyjścia zapasowego poza strefę prognozowanego zagruzowania, wchodzi zaostrzony reżim § 6 ust. 5–6: limit 300 osób na jedno mds i wymóg kubatury netto co najmniej 30 m³ na osobę.

Spór o pojemność z organem

Gdy trzeba rozstrzygnąć, czy strefa utrzyma zakładaną liczbę osób — albo odwrotnie: udokumentować, dlaczego wnosi się o pomniejszenie pojemności mds zamiast rozbudowywać instalację wentylacji.

Załącznik do wniosku o rozwiązanie zamienne

Art. 92a ustawy otwiera drogę zgody wojewody na rozwiązania zamienne dla mds, na wniosek uzasadniony ekspertyzą. Analiza dostarcza wykazania obliczeniowego, na którym taka ekspertyza się opiera.

Co zawiera opracowanie

Struktura odpowiada logice dowodu: od analizy normatywnej wymagania, przez podstawy fizjologiczne i metodykę, po obliczenia, wrażliwość, weryfikację i ocenę. Każda liczba ma źródło, każdy wzór — legendę symboli i pełne podstawienie.

Analiza normatywna wymagania

Wykładnia § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MDS jako kryterium wynikowego — bez narzuconego wskaźnika strumienia i bez wskazanej metody weryfikacji. Rozstrzygnięcie, czy 48 h odnosi się do stanu izolacji, czy do pracy wentylacji.

Bilans masowy tlenu i dwutlenku węgla

Pełny przebieg stężeń O₂ i CO₂ w horyzoncie 48 godzin dla każdej strefy MDS osobno, z rozwiązaniem w postaci zamkniętej i całkowaniem numerycznym układu równań bilansu.

Scenariusze eksploatacyjne

S1 — wentylacja bytowa czynna z wydajnością projektową; S2 — brak wymiany powietrza (awaria lub utrata zasilania wentylatorów); S3 — praca z ograniczoną wydajnością, wyznaczająca minimalny strumień powietrza zewnętrznego.

Wymagany strumień powietrza świeżego

Wyznaczony z warunku CO₂ i z warunku O₂ dla przyjętego obłożenia, porównany z wydajnością projektowaną instalacji i z wartością 3 m³/h na osobę stosowaną dla budowli ochronnych.

Pojemność strefy z bilansu gazów

Maksymalna liczba osób wynikająca z dostępności powietrza — dane, których wprost wymaga § 9 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia przy ustalaniu pojemności mds przez organ ochrony ludności.

Analiza wrażliwości

Wpływ poziomu aktywności metabolicznej (0,8–1,6 met), kubatury netto, masy ciała i struktury populacji, szczelności przestrzeni oraz nierównomiernego rozkładu osób między strefami.

Weryfikacja niezależna — cztery ścieżki

Całkowanie numeryczne wobec rozwiązania analitycznego, weryfikacja krzyżowa solverem wielostrefowym CONTAM (NIST), odtworzenie przykładu referencyjnego z literatury oraz kontrola rzędu wielkości wobec kryteriów zagranicznych.

Ocena i rekomendacje projektowe

Tabela werdyktów strefa × scenariusz × kryterium z marginesem, warunki ważności oceny i konkretne wymagania do projektu wykonawczego — z zasilaniem gwarantowanym wentylatorów na czele.

Metodyka — i dlaczego to nie jest CFD

Pytanie normatywne dotyczy transportu zanieczyszczeń w horyzoncie dwudobowym, a nie zjawiska pożarowego. Symulacja CFD lub FDS odpowiada na zupełnie inne pytanie i w skali 48 godzin jest obliczeniowo nieadekwatna — koszt i czas rosną, a wartość dowodowa nie. Właściwym narzędziem jest bilans masowy gazów oddechowych w modelu strefy dobrze wymieszanej, z rozwiązaniem w postaci zamkniętej dla obu granicznych scenariuszy.

Generację CO₂ i zużycie O₂ wyznaczam z modelu Persily & de Jonge (2017) opartego na równaniach przemiany podstawowej Schofielda, a nie ze starszego podejścia ASHRAE — bo poziom aktywności metabolicznej jest tu parametrem o najsilniejszym wpływie na wynik i musi być jawnie udokumentowany, nie schowany w tabeli.

Wyniki przechodzą czterokrotną weryfikację niezależną: całkowanie numeryczne układu równań wobec rozwiązania analitycznego, weryfikację krzyżową solverem wielostrefowym CONTAM (NIST), odtworzenie przykładu referencyjnego z literatury oraz kontrolę rzędu wielkości wobec kryteriów wentylacji awaryjnej stosowanych w Szwajcarii, Finlandii, Szwecji, Niemczech, Izraelu i USA.

Dlaczego to usługa niszowa

Rozporządzenie o miejscach doraźnego schronienia obowiązuje od 2025 r., stawia kryterium wynikowe i nie wskazuje metody weryfikacji. Nie istnieje polska wytyczna branżowa opisująca, jak takie wykazanie przeprowadzić. Metodyka, którą stosuję, jest autorska, w całości udokumentowana w opracowaniu i zweryfikowana krzyżowo niezależnym solverem — tak, żeby organ mógł ją prześledzić krok po kroku, a nie przyjąć na wiarę. Analizy wykonuję osobiście: Damian Kubera, rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych nr 619/2015, Professional Member SFPE.

Co przesłać do wyceny

Rzuty kondygnacji z wyrysowanym zasięgiem stref MDS (DWG/PDF)

Przekroje z wysokościami w świetle i rzędnymi posadzek

Widoki sufitów — przebiegi kanałów i instalacji podstropowych

Wydajności projektowe wentylacji bytowej na każdej kondygnacji [m³/h]

Układ szachtów: nawiew, wyciąg, kompensacja, rewersja

Zakładane obłożenie stref i sposób jego wyliczenia (PUM/PUU)

Informacja o zasilaniu rezerwowym wentylatorów bytowych

Warunki ochrony przeciwpożarowej obiektu (jeśli sporządzone)

Komplet nie jest warunkiem wyceny — braki uzupełniamy w trakcie. Jeżeli dysponujesz modelem BIM, też się przyda.

Czego analiza nie rozstrzyga

Precyzja zakresu jest tu tak samo ważna jak sam wynik — organ musi wiedzieć, czego w dokumencie nie znajdzie:

Nie jest analizą pożarową

Nie zastępuje scenariusza pożarowego, obliczeń oddymiania ani symulacji CFD/FDS.

Nie jest projektem instalacji

Formułuje wymagania do projektu wentylacji, ale nie zastępuje opracowania branżowego.

Nie jest ekspertyzą z art. 92a ust. 3

Tę sporządza osoba z uprawnieniami budowlanymi bez ograniczeń we właściwej specjalności — analiza jest jej załącznikiem obliczeniowym.

Nie ocenia konstrukcji

Odporność na oddziaływania wybuchowe i nośność w strefie zagruzowania to odrębny zakres.

Podstawy prawne

Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1907, ze zm.) — hierarchia obiektów zbiorowej ochrony, wymagana pojemność mds (art. 94), ścieżka rozwiązań zamiennych (art. 92a).
Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 932) — § 6 ust. 5–6, § 7, § 8 ust. 1 pkt 3, § 9, § 10.
Rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. w sprawie budowli ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1548) — jako akt porównawczy dla wykładni systemowej wymagania 48 h.
PN-EN 16798-1:2019-06 oraz literatura przedmiotu: Persily & de Jonge (2017), Schofield (1985), VDI 2053-1.

Najczęstsze pytania

Czym jest analiza wentylacji MDS?

To opracowanie obliczeniowe, które wykazuje, czy w strefie miejsca doraźnego schronienia można przez co najmniej 48 godzin utrzymać stężenie tlenu nie mniejsze niż 18 % i dwutlenku węgla nie większe niż 2,0 % — czyli wprost odpowiada na wymaganie § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MSWiA z 9 lipca 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 932). Drugim wynikiem jest pojemność strefy wynikająca z dostępności powietrza, wymagana przez § 9 ust. 1 pkt 2 lit. a tego samego rozporządzenia.

Kiedy taka analiza jest potrzebna?

Zawsze wtedy, gdy w projekcie organizuje się mds w przestrzeni, która nie została zaprojektowana jako budowla ochronna — najczęściej w garażu podziemnym budynku mieszkalnego wielorodzinnego lub użyteczności publicznej. Rozporządzenie stawia kryterium wynikowe, ale nie wskazuje ani wskaźnika strumienia powietrza, ani metody jego weryfikacji. Bez obliczeń nie da się wykazać spełnienia wymagania, a organ ochrony ludności nie ma na czym oprzeć ustalenia pojemności mds.

Czy to jest ekspertyza techniczna w rozumieniu art. 92a ustawy?

Nie. Art. 92a ust. 3 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wymaga, aby ekspertyzę uzasadniającą wniosek o rozwiązanie zamienne sporządziła osoba z uprawnieniami budowlanymi bez ograniczeń we właściwej specjalności. Analiza wentylacji MDS jest specjalistycznym załącznikiem obliczeniowym — dostarcza liczb i wykazania, na których taka ekspertyza może się oprzeć, albo stanowi samodzielne wykazanie zgodności, gdy droga rozwiązań zamiennych nie jest potrzebna.

Dlaczego bilans masowy, a nie symulacja CFD?

Bo pytanie normatywne dotyczy transportu zanieczyszczeń w horyzoncie dwudobowym, a nie zjawiska pożarowego. Symulacja CFD lub FDS odpowiada na inne pytanie i w skali 48 godzin jest obliczeniowo nieadekwatna. Właściwym narzędziem jest bilans masowy gazów oddechowych w modelu strefy dobrze wymieszanej, uzupełniony weryfikacją krzyżową niezależnym solverem wielostrefowym. Ocenę rozkładu stężeń wewnątrz bardzo wydłużonej strefy wskazuję natomiast jako zalecenie na etap projektu wykonawczego.

Co decyduje o wyniku — tlen czy dwutlenek węgla?

Dwutlenek węgla. Przy typowym poziomie aktywności metabolicznej próg 2,0 % CO₂ zostaje osiągnięty wcześniej niż próg 18 % O₂, więc to CO₂ jest kryterium wiążącym, a tlen kryterium towarzyszącym. Cała metodyka jest zbudowana wokół bilansu dwutlenku węgla — to zresztą jeden z pierwszych wniosków, który zmienia sposób patrzenia na wymaganie.

Ile trwa wykonanie analizy i ile kosztuje?

Termin i cena zależą od liczby stref, złożoności układu wentylacji i kompletności materiałów wejściowych. Wycena jest bezpłatna — po przesłaniu rzutów, przekrojów i wydajności wentylacji otrzymujesz konkretną ofertę z terminem. Opracowanie ma zwykle kilkadziesiąt stron części głównej wraz z załącznikami obliczeniowymi.

Kto wykonuje analizę?

Analizy wykonuje Damian Kubera — rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych nr 619/2015, Professional Member SFPE. Więcej o rzeczoznawcy →

Wycena analizy wentylacji MDS

Prześlij rzuty ze strefami MDS, przekroje i wydajności wentylacji bytowej — bezpłatna wycena z terminem wraca zwykle tego samego dnia roboczego.

Prześlij dokumentację Zadzwoń: (+48) 22 740 32 32

Powiązane usługi

Wentylacja pożarowa Ekspertyzy i odstępstwa Konsultacje PPOŻ Blog ekspercki