SUG gazowy w serwerowni zamiast tryskaczy — podstawa normowa

„Inwestor nie chce wody nad szafami serwerowymi — czy zamiast tryskaczy możemy dać gaz?”. To pytanie wraca przy niemal każdym projekcie data center, serwerowni, pomieszczenia UPS czy rozdzielni głównej. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie na zasadzie „bo woda szkodzi elektronice” — to argument słaby zawodowo. Zastąpienie tryskaczy stałym urządzeniem gaśniczym gazowym (SUG) ma twardą podstawę normową i to nią należy uzasadniać rozwiązanie w dokumentacji.

Gdzie norma wprost dopuszcza brak tryskaczy

Najmocniejszą kotwicą jest NFPA 13 (wyd. 2025), § 9.2.6 „Electrical Equipment Rooms”. Norma stanowi, że tryskacze nie są wymagane w pomieszczeniu urządzeń elektrycznych, gdy łącznie spełnione są cztery warunki:

1. pomieszczenie jest dedykowane wyłącznie urządzeniom elektrycznym,
2. zastosowano wyłącznie urządzenia suche (dry-type) lub z cieczą izolacyjną o klasie palności K (listed K-class fluid),
3. pomieszczenie stanowi wydzielenie o odporności ogniowej 2 godzin, łącznie z zabezpieczeniem przejść instalacyjnych,
4. składowanie w pomieszczeniu jest zabronione.

Co to oznacza w praktyce: jeśli serwerownia jest odrębną strefą pożarową, nie służy do magazynowania kartonów i kabli „na zapas”, a transformatory są suche — sama norma tryskaczowa zwalnia to pomieszczenie z ochrony wodnej. Nie potrzebujemy „odstępstwa” — działamy w granicach normy. Analogicznie PN-EN 12845 dopuszcza wyłączenie wybranych pomieszczeń z ochrony tryskaczowej, gdy zastosowano system kompensacyjny o równoważnej skuteczności gaśniczej.

Polska rama prawna: § 27 rozporządzenia MSWiA

W warunkach krajowych parasolem dla takiego rozwiązania jest § 27 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, który nakazuje wyposażać obiekty w urządzenia gaśnicze, ale dopuszcza dobór systemu adekwatnego do zagrożenia. SUG gazowy jest pełnoprawnym stałym urządzeniem gaśniczym — nie „rozwiązaniem zastępczym z łaski”, lecz systemem przewidzianym przez przepis.

Co to oznacza w praktyce: w opisie do projektu i w scenariuszu pożarowym powołujemy się na § 27 jako podstawę obowiązku oraz na NFPA 13 §9.2.6 / PN-EN 12845 jako uzasadnienie, dlaczego w danej strefie środkiem właściwym jest gaz, a nie woda.

Jaki gaz i według czego go dobrać

Projekt SUG gazowego prowadzi się według PN-EN 15004-1:2019-06 (norma obowiązująca, zastąpiła wydanie z 2008 r.). Norma obejmuje czyste czynniki gaśnicze — nieprzewodzące prądu i nieosadzające pozostałości po wyładowaniu. Dwie rodziny:

• gazy obojętne — IG-541 (Inergen), IG-55, IG-01 (argon/azot). Gaszą przez obniżenie stężenia tlenu poniżej progu podtrzymania spalania;
• gazy chemiczne — FK-5-1-12 (Novec 1230), HFC-227ea (FM-200). Gaszą przez odbiór ciepła z płomienia i przerwanie reakcji łańcuchowej.

Dobór środka, stężenie projektowe i czas wyładowania wynikają z obciążenia ogniowego i kubatury — to zadanie projektanta SUG, nie architekta. Co to oznacza w praktyce: w serwerowniach częściej sięga się po gazy chemiczne (mniejsza objętość butli, krótszy czas wyładowania), a w dużych kubaturach po gazy obojętne, bo nie ma ograniczeń toksykologicznych przy wyższych stężeniach.

Warunek, o którym najczęściej się zapomina: szczelność

Gaz gaśniczy działa objętościowo — musi utrzymać stężenie gaszące przez wymagany czas przetrzymania (retention time, zwykle rzędu 10 minut). Jeśli przegrody są nieszczelne, gaz ucieka i pożar odżywa. Dlatego nieodłącznym elementem odbioru SUG jest test szczelności pomieszczenia (door fan test) wg PN-EN 15004-1.

Co to oznacza w praktyce: pomieszczenie należy zaprojektować jako odrębną strefę pożarową o klasie min. EI 60 (zgodnie z § 232 WT dla wydzieleń), z klapami odcinającymi na wentylacji, uszczelnionymi przejściami i klapami nadciśnieniowymi (pressure relief). Bez tego najlepszy nawet dobór gazu jest bezwartościowy.

Co z dokumentacją: scenariusz i ekspertyza

Pojawienie się nowego urządzenia gaśniczego wymaga aktualizacji scenariusza pożarowego — matryca sterowań musi uwzględnić wyłączenie wentylacji, zamknięcie klap, zatrzymanie zasilania i sekwencję wyzwolenia SUG po koincydencji czujek. Natomiast aneks do ekspertyzy nie jest wymagany, gdy działamy w granicach normy, a nie odstępstwa od przepisu.

Jak zlecić projekt lub uzgodnienie SUG gazowego

W ppoz-online.pl uzgadniamy projekty z SUG gazowym i przygotowujemy scenariusze pożarowe oraz matryce sterowań dla serwerowni, data center i pomieszczeń elektroenergetycznych — zdalnie, wysyłkowo, na terenie całej Polski. Wstępną weryfikację koncepcji (czy w danej strefie gaz jest właściwy i na jakiej podstawie) wykonujemy bezpłatnie.

Zobacz zakres uzgodnienia PPOŻ albo od razu Skontaktuj się z nami — odeślij rzut i opis pomieszczenia, a wskażemy podstawę normową i wymagania dla strefy.