Zrozumiałość mowy w DSO — STI, STIPA i CIS w praktyce

„Czy wystarczy, że napiszemy w projekcie STI ≥ 0,5?” — to jedno z częstszych pytań projektantów elektryki przy DSO. Nie wystarczy. Zrozumiałość mowy jest parametrem mierzalnym, który trzeba obliczyć na etapie projektu i potwierdzić pomiarem przy odbiorze — w realnym tle akustycznym obiektu. Poniżej tłumaczymy, czym różnią się STI, STIPA i CIS, jaki próg obowiązuje i gdzie projekty najczęściej się wykładają.

STI, STIPA i CIS — trzy pojęcia, które projektanci mylą

STI (Speech Transmission Index) to wskaźnik w skali 0–1 opisujący, jak wiernie tor nagłośnienia przenosi modulację mowy. Im więcej pogłosu, hałasu tła i zniekształceń — tym niższy STI.

STIPA (STI for Public Address) to uproszczona metoda pomiaru STI dostosowana do systemów rozgłoszeniowych. To nie inny parametr — to praktyczny sposób wyznaczenia STI sygnałem testowym, który da się zmierzyć ręcznym miernikiem w punkcie odsłuchu.

CIS (Common Intelligibility Scale) to wspólna skala zrozumiałości, na której operuje polska norma. Powiązanie jest sztywne: CIS = 1 + log₁₀(STI). Stąd CIS 0,7 odpowiada dokładnie STI 0,5 — i dlatego w jednych dokumentach widnieje „0,7”, a w innych „0,5”. To ta sama poprzeczka wyrażona w dwóch skalach.

Co to znaczy w praktyce: jeśli w opisie technicznym pojawia się wymóg „STI ≥ 0,5”, a protokół pomiarowy podaje „CIS ≥ 0,7” — to spójne, nie sprzeczne. Pilnujemy tylko, żeby nie pomylić progu 0,5 (STI) z 0,5 (CIS, czyli już STI ≈ 0,32 — wartość niedopuszczalna).

Jaki próg obowiązuje i z jakiej normy

Aktualną podstawą jest PN-EN 50849:2017-04 (Dźwiękowe systemy ostrzegawcze), która zastąpiła wcześniejszą PN-EN 60849:2001 — będącą tłumaczeniem wycofanej już IEC 60849:1998. Norma wymaga, by zrozumiałość mowy w obszarze pokrycia była nie mniejsza niż 0,7 w skali CIS (równoważnie STI ≥ 0,5).

Co to oznacza dla projektu: odwołanie do nieaktualnej IEC/PN-EN 60849 to dziś błąd formalny. W opisie i obliczeniach powołujemy się na PN-EN 50849:2017-04, a urządzenia dobieramy zgodnie z serią PN-EN 54: centrala — 54-16, głośniki — 54-24, wzmacniacze — 54-35.

Jak naprawdę mierzy się zrozumiałość

Norma nie pozostawia pola do deklaracji. Pomiar wykonuje się w punktach reprezentatywnych przy odbiorze, według ścisłej metodyki:

Najgorsze warunki tła. Zrozumiałość ocenia się przy najwyższym realnym hałasie — typowo przy pracujących wentylatorach oddymiających. Widmo szumu tła określa się we wszystkich pasmach oktawowych od 125 Hz do 8 000 Hz.
Stosunek sygnału do szumu. Komunikat musi górować nad tłem o minimum 6–20 dB. Pamiętajmy o fizyce wzmacniacza: wzrost SPL o 3 dB wymaga podwojenia mocy — rezerwa mocy to nie zapas „na wszelki wypadek”, lecz warunek osiągnięcia S/N.
Rozmieszczenie punktów. Liczba punktów pomiarowych nie mniejsza niż w tablicy normy, rozmieszczone równomiernie, przy czym nie więcej niż 1/3 punktów może leżeć na osi głośnika (oś to warunki najkorzystniejsze — zawyżałyby wynik). Wysokość mikrofonu: 1,2 m dla pozycji siedzącej, 1,6 m dla stojącej.
Sygnał testowy. Poziom sygnału testowego (krzywa korekcyjna A) ustawia się o 3 dB wyżej od ciśnienia komunikatu zmierzonego przez co najmniej 40 s.

Co to znaczy na budowie: STI zmierzony w pustej, cichej hali bez wentylacji jest bezwartościowy — w pożarze warunki są dramatycznie gorsze. Odbiór robi się „pod obciążeniem akustycznym”, inaczej protokół nie odzwierciedla rzeczywistości.

Co decyduje o STI już na etapie projektu

Zrozumiałości nie da się „dostroić” po montażu, jeśli projekt był zły. Na wynik pracują przede wszystkim:

Akustyka wnętrza — długi czas pogłosu (hale, atria, dworce, baseny) to główny zabójca STI; tu liczy się gęstsze rozmieszczenie głośników o niższej mocy zamiast kilku „mocnych”.
Dobór i geometria głośników — kierunkowość, wysokość zawieszenia, odstępy; projekt musi opierać się na obliczeniach akustycznych, nie na intuicji.
Spadki na liniach głośnikowych — przekrój żył dobiera się tak, by spadek na ostatnim głośniku był mniejszy niż 10%, co ogranicza obniżenie poziomu dźwięku poniżej 1 dB.
Strefowanie zgodne ze scenariuszem — właściwy komunikat do właściwej strefy; mikrofon strażaka jest w Polsce obowiązkowy i nadrzędny nad automatyką.

Eksploatacyjnie warto pamiętać o wytycznych CNBOP-PIB W-0004:2017 dotyczących konserwacji DSO — zrozumiałość raz osiągnięta potrafi degradować się z czasem (zmiany aranżacji, nowe źródła hałasu, starzenie głośników).

Jak zlecić weryfikację projektu DSO

W ppoz-online.pl uzgadniamy projekty DSO zdalnie, w całej Polsce — sprawdzamy m.in. powołanie aktualnej PN-EN 50849:2017-04, obliczenia STI dla każdej strefy, poprawność przyjętego tła akustycznego i spójność scenariusza ze sterowaniami SSP. Najczęściej eliminujemy dwa błędy: deklarację STI bez obliczeń oraz pomiar zaplanowany przy wyłączonej wentylacji oddymiającej.

Prześlij dokumentację — wstępna weryfikacja jest bezpłatna. Zobacz uzgodnienia PPOŻ lub od razu Skontaktuj się z nami.