W skrócie
- Tabela 1 PN-EN 12101-13:2022: ≥30 Pa różnicy ciśnień przy drzwiach zamkniętych, ≤100 N siły otwarcia, ≥1 m/s (klasa 1) lub ≥2 m/s (klasa 2) przez otwarte drzwi.
- Trzy kryteria muszą być spełnione jednocześnie — wzrost ciśnienia poprawia szczelność na dym, ale grozi przekroczeniem 100 N na klamce.
- Czasy z normy: inicjacja ≤60 s, pełne działanie ≤120 s, czas reakcji ≤5 s; weryfikacja wyłącznie pomiarem odbiorczym na budowie.
Spis treści
„Skąd mam wiedzieć, czy nadciśnienie w klatce jest poprawnie zaprojektowane?” — pytanie pada na każdym projekcie budynku wysokiego, a odpowiedź sprowadza się do trzech liczb, które muszą być spełnione jednocześnie: ≥ 30 Pa różnicy ciśnień przy drzwiach zamkniętych, ≥ 1 lub 2 m/s przepływu przez otwarte drzwi oraz ≤ 100 N siły otwarcia na klamce. Wszystkie trzy pochodzą z Tabeli 1 normy PN-EN 12101-13:2022 i — co kluczowe — częściowo się wykluczają. Na tym napięciu opiera się cała trudność projektowania systemów różnicowania ciśnień (PDS).
Nowy stan normowy — co zmieniło się w 2022 roku
Od 16 października 2022 r. dotychczasową PN-EN 12101-6 zastąpiły dwie normy. PN-EN 12101-6:2022 opisuje urządzenia systemu, natomiast PN-EN 12101-13:2022 — zasady projektowania, metody obliczeniowe oraz wymagania odbioru i badań. To rozdzielenie jest istotne, bo projektant prowadzi obliczenia i dobór scenariuszy według „trzynastki”, a nie według starej „szóstki”.
Co to oznacza w praktyce: projekt powołujący się wyłącznie na PN-EN 12101-6 jako podstawę obliczeniową jest dziś nieaktualny. Część biur nadal kopiuje stare opisy — przy uzgodnieniu zwracamy na to uwagę w pierwszej kolejności.
Polskie Warunki Techniczne pozostają nadrzędne, ale ogólne. § 245–247 WT wskazują, które budynki (kategorii W i WW oraz wybrane strefy) wymagają zabezpieczenia przed zadymieniem dróg ewakuacyjnych, a § 270 i § 277 ust. 2 określają jedynie ramowe wymagania dla wentylacji pożarowej. Konkret liczbowy — ile paskali, ile metrów na sekundę — daje dopiero norma zharmonizowana.
Tabela 1 — sześć parametrów, które rządzą projektem
PDS uznaje się za poprawny, gdy spełnia wszystkie wymagania Tabeli 1:
- Siła otwierania drzwi: ≤ 100 N na klamce,
- Różnica ciśnień: ≥ 30 Pa (drzwi zamknięte),
- Prędkość przepływu powietrza przez otwarte drzwi: ≥ 1 m/s (klasa 1) lub ≥ 2 m/s (klasa 2),
- Czas inicjacji: ≤ 60 s,
- Czas działania (osiągnięcie pełnej wydajności): ≤ 120 s,
- Czas reakcji: ≤ 5 s.
Co to oznacza w praktyce: to nie jest lista, z której wybiera się „najważniejszą” wartość. Odbiór na budowie sprawdza każdą z nich osobno — i jeden niespełniony parametr przesądza o negatywnym wyniku, nawet gdy pozostałe pięć jest z zapasem.
Dlaczego 30 Pa i 100 N walczą ze sobą
Nadciśnienie utrzymuje dym poza klatką, dopóki drzwi są zamknięte — stąd dolny próg 30 Pa. Ale to samo ciśnienie działa na powierzchnię skrzydła i zwiększa siłę potrzebną do otwarcia drzwi. Dla typowego skrzydła 2,0 m × ponad 1,0 m już kilkadziesiąt paskali potrafi zbliżyć siłę na klamce do granicy 100 N — wartości, powyżej której część użytkowników (dzieci, osoby starsze) fizycznie nie otworzy drzwi ewakuacyjnych.
Co to oznacza w praktyce: projekt to wąskie okno między „za mało ciśnienia” a „za ciężkie drzwi”. Dlatego norma wymaga upustu nadmiaru powietrza (klapy/przepustnice regulacyjne, kanały zrzutu) — bez aktywnego sterowania ciśnieniem utrzymanie obu kryteriów naraz jest praktycznie niewykonalne. Zaprojektowanie samego nawiewu bez kontrolowanego odprowadzenia to najczęstszy błąd, jaki spotykamy.
Klasa 1 czy klasa 2 — to decyzja, nie formalność
Norma rozróżnia dwie klasy systemu, różniące się przede wszystkim wymaganą prędkością przepływu przez otwarte drzwi (1 m/s vs 2 m/s).
Klasę 1 stosuje się m.in.:
- w budynkach z tryskaczami szybkiego reagowania (RTI ≤ 50, zadziałanie przy temperaturze ≤ 72 °C),
- w budynkach mieszkalnych do 30 m (poniżej granicy budynków wysokich wg wymagań krajowych),
- gdy między przestrzenią chronioną a potencjalnym źródłem ognia znajdują się co najmniej dwa pomieszczenia bez obciążenia ogniowego i drzwi samozamykające.
Klasa 2 obowiązuje wszędzie tam, gdzie klasa 1 nie ma zastosowania — czyli w większości budynków wysokich bez szybkiej instalacji tryskaczowej.
Co to oznacza w praktyce: wybór klasy zmienia wymaganą wydajność wentylatora i bilans powietrza. Przyjęcie klasy 1 „na zapas”, bez spełnienia warunku tryskaczy szybkiego reagowania, to błąd, który podważa cały dobór urządzeń.
Czego nie wolno pominąć w obliczeniach
PN-EN 12101-13 wprost wymaga uwzględnienia czynników zaburzających: efektu kominowego (stosu), naporu wiatru, oporów przepływu i konwekcji. W budynku wysokim różnica temperatur między klatką a zewnętrzem potrafi sama wytworzyć ciśnienie porównywalne z projektowym progiem.
Nowość praktyczna: norma zaleca oznakowanie graficzne przy wejściu do klatki informujące, że jest ona chroniona systemem różnicowania ciśnień — tak, by ekipa straży pożarnej wiedziała o tym przy wejściu.
Co to oznacza w praktyce: obliczenia oparte tylko na bilansie nawiewu, bez analizy efektu stosu i wiatru, mogą się sprawdzić latem i zawieść przy mrozie. Dlatego wynik weryfikujemy zawsze pomiarem odbiorczym w warunkach budowy, a nie wyłącznie na papierze.
Jak zlecić weryfikację systemu różnicowania ciśnień
W ppoz-online.pl sprawdzamy projekty PDS pod kątem zgodności z PN-EN 12101-13:2022 i polskimi WT, wykonujemy obliczenia oraz uzgodnienia — zdalnie, dla całej Polski. Jeśli masz wątpliwość, czy klatka spełni jednocześnie kryteria 30 Pa i 100 N, prześlij projekt do bezpłatnej wstępnej weryfikacji.
Zobacz, jak wyglądają nasze uzgodnienia PPOŻ, albo od razu Skontaktuj się z nami — odeślemy konkretne uwagi do dokumentacji, bez zbędnej zwłoki.
Tagi:
Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych · uprawnienia KG PSP nr 619/2015
Specjalista z ponad 15-letnim doświadczeniem w ochronie przeciwpożarowej. Realizuje uzgodnienia projektów budowlanych i instalacji dla inwestorów z całej Polski.